సా హి త్య గా నం ... సం గీ త , చి త్ర క ళా లో క నం !

29, అక్టోబర్ 2017, ఆదివారం

కలలో నీలిమ కని .... వేణువు విని!



సంగీతమే ఓ లలిత కళ.  మళ్ళీ దానిలోనూ  లలితమైనది-  లలిత సంగీతం!

రేడియో మూలంగానే  ఈ లలిత సంగీతం  పుట్టింది.  సినిమా సంగీత  సునామీని  తట్టుకుని  తెలుగు శ్రోతలకు  చేరువైంది.

ఏళ్ళు గడిచినా  మరపురాని స్మృతుల  పరిమళాలను  రస హృదయులకు పంచుతోంది.

అలాంటి  ఒక చక్కని  రేడియో  పాట గురించి  కొద్ది సంవత్సరాల క్రితం తెలిసింది. 

సాహిత్యం మాత్రమే  తెలిసిన ఆ పాటను - 
వినటానికి మాత్రం చాలా కాలం పట్టింది.  

ఆ పాట దొరికి,  విన్నాను -  కొద్ది రోజుల క్రితం! 

రేడియోకు సంబంధించి నాకు ఏదైనా సమాచారం  కావాలంటే...
మలపాక పూర్ణచంద్రరావు  గుర్తొస్తారు.

‘రేడియో హీరోయిన్’ శారదా శ్రీనివాసన్ గారి  ద్వారా ఆయన నాకు పరిచయం.  యువభారతి ఫౌండేషన్ కార్యదర్శి.    ఆ పాట కావాలని అడిగితే...  తన కలెక్షన్లోంచి వెతికి ఆయన  నాకు పంపించారు.

వినగానే  ఎంత  సంతోషమయిందో!

సంగీత తరంగాలపై  నన్ను తేలుస్తూ-  దశాబ్దాల వెనక్కి-  ‘ఆకాశవాణి  మంచి  రోజుల్లోకి’  నన్ను తీసుకువెళ్ళింది  ఆ పాట!

రేడియో కళాకారులూ, అనౌన్సర్లూ మన ఇంటి సభ్యులేనని భావించిన కాలమది.  వారి  రూపం ఎన్నడూ చూడకపోయినా వారు మనకు బాగా తెలుసనీ, మనకెంతో ఆత్మీయులనీ  అనిపించేది.

ఆ పాట  పాడినది  రేడియో కళాకారులూ,  సంగీత విద్వాంసులూ  మల్లాది సూరిబాబు.  

 ఆయన అమేయ సంగీత ప్రతిభకు ఈ లలిత సంగీతపు పాట గానీ,  మరొక పాట గానీ మాత్రమే  ప్రాతినిధ్యం వహించవు.   నాకు నచ్చిన ఆయన పాటలను స్మరించుకోవటం మాత్రమే ఇది.

 ఇదీ ఆ పాట-



కలలో నీలిమ కని
నీలిమలో...  కమల పత్ర చారిమ గని   //కలలో//


కమల పత్ర చారిమలో  సౌహృద మృదు రక్తిమ కని
అగరు ధూప లతిక వోలె
అగరు ధూప లతిక వోలె
అవశమయ్యేనే..
మనసు- ఎగసిపోయేనే
మనసు...  ఎంత వెర్రిదే   ఆ....  //కలలో //

కలలో మువ్వలు విని
మువ్వలలో సిరి సిరి చిరు నవ్వులు విని  //కలలో//


సిరి సిరి నవ్వులలో  మూగ వలపు సవ్వడి విని
అగరు ధూప లతిక వోలె...
అగరు ధూప లతిక వోలె
అవశమయ్యేనే..
మనసు-  ఎగసిపోయేనే
మనసు..  ఎంత వెర్రిదే    ఆ....  //కలలో //

కలలో వేణువు విని
వేణువులో విరహ మధుర వేదన విని   //కలలో//


విరహ మధుర వేదనలో  ప్రణయ తత్వ వేదము విని
అగరు ధూప లతిక వోలె...
అగరు ధూప లతిక వోలె
అవశమయ్యేనే..
మనసు- ఎగసిపోయేనే
మనసు..  ఎంత వెర్రిదే     //కలలో //


ఈ పాట  సంగీత కర్త  సూరిబాబు గారి గురువుల్లో ఒకరైన   ఓలేటి వేంకటేశ్వర్లు 


రాసిన వారు  ఎస్.వి. భుజంగ రాయ శర్మ

రంగుల రాట్నం (1966) లోని పాట  గుర్తుందా?

- ‘కలిమి నిలవదు  లేమి మిగలదు-  కల కాలం ఒక రీతి గడవదు-  నవ్విన కళ్లే చెమ్మగిల్లవా?  వాడిన బ్రతుకే పచ్చగిల్లదా  ఇంతేరా ఈ జీవితం - తిరిగే రంగుల రాట్నమూ ’ రాసింది భుజంగ రాయశర్మే.  

సాహిత్యంలో  మెరుపులు
‘ముక్త పద గ్రస్తం’ అనే అలంకారం  తెలుసు  కదా?
ముందు రాసి  విడిచిన పదాన్నే  మళ్ళీ గ్రహించి రాయటం-   అది ఈ పాటలో  చూడవచ్చు.

కలలో నీలిమ- నీలిమలో కమల పత్ర చారిమ (సౌందర్యం) -  కమల పత్ర చారిమలో సౌహృద మృదు రక్తిమ

రెండో మూడో చరణాల్లో కూడా ఇలా  ఒక మాట రాసి,   దాన్ని మళ్ళీ  మరోదానికి  అందంగా లంకె  వేయటం కనిపిస్తుంది. 

‘అగరు ధూప లతిక’  అన్న ప్రయోగం చూడండి.   అగరు పొగ... తీగలాగా వంపులు తిరుగుతూ  పైకి సాగిపోవటం  కళ్ళ ముందు కనిపించదూ!

 ఆ  ధూపాన్ని పట్టుకోవడం గానీ, ఆపటం గానీ  అసాధ్యం కదా? అందుకే  దాన్ని వశంలో లేని మనసుతో  పోల్చారు కవి.   

పాటలోని   పదాలూ, పదబంధాలూ కొత్తగా   అనిపిస్తాయి. 
నీలిమ , చారిమ, రక్తిమ, లతిక-  ఈ  తరహా ‘derived/ modified ’ పదాల్లో ఒక అందముంటుంది.

( నవలలు బాగా చదివిన అలవాటు ఉన్న పాఠకులకు  ఇలాంటి  మాటలు బాగానే పరిచయం ఉంటాయి.   అరుణిమ, రూపసి, వీణియ, నిష్కృతి... ఇలాంటివే.)  

*** 

 ఆలోచనామృతమైన  సాహిత్యం ... ‘ఆపాత మధుర’ సంగీతానికి  ఆలంబన కదా!

‘‘సంగీతానికి.. సొంపు కూర్చేది.. సాహిత్యం. సాహిత్యానికి ఇంపు కూర్చేది సంగీతం. శుద్ధమైన కర్ణాటక సంగీతానికైనా, సరళంగా వినబడే లలిత సంగీతానికైనా ఇదే లక్ష్యం ’’  అంటారు మల్లాది సూరిబాబు.

 ఈ మధ్య  ఆకాశవాణి విజయవాడ కేంద్రం ఉదయం వేళల్లో ఈ లలిత సంగీతపు పాటలను ప్రసారం చేస్తోందట.  గత ఏడాది నవంబరులో ఆంధ్రభూమి దినపత్రికలో రాసిన ఓ వ్యాసంలో  మల్లాది సూరిబాబు ఈ సంగతి చెప్పుకొచ్చారు.
 
‘‘ఓపికతో వినే ప్రయత్నం చేస్తే, రణగొణ ధ్వనుల కాలుష్యంతో నిండిపోయిన చౌకబారు పాటలకూ, వీటికీగల తేడా ఏమిటో  గమనించగలం’’ అంటారాయన.

***
సూరిబాబు మరో గురువు...  గాన రుషిగా పేరుపొందిన  శ్రీపాద పినాకపాణి . 


 ఆయన స్వర కల్పన చేసిన  అన్నమయ్య పాటల్లో ఒకటి-  ‘ చందమామ రావో ’. 
 
ఈ పాట తెలియని వాళ్ళుండరు కదా?

 ఈ పాటను   సూరిబాబు 2014లో  - మూడేళ్ళ క్రితం- సంగీత శిక్షణ కార్యక్రమంలో ఇలా  పాడారు.

బాణీ లోనూ.  గానంలోనూ  ముగ్ధులను చేసే  సంగతులను  విని తెలుసుకోవాల్సిందే !   ముఖ్యంగా ‘జాబిల్లి’ అన్నచోట ఆ బాణీలో ఎంత ఆప్యాయత,  లాలిత్యం!



చందమామ రావో
జాబిల్లి రావో   //చందమామ//

కుందనపు పైడి కోర
వెన్న పాలు తేవో  //చందమామ//

నగుమోము చక్కనయ్యకు
నలువ పుట్టించిన తండ్రికి  //నగుమోము//
నిగమము లందుండే యప్పకు
మా నీల వర్ణునికి  

జగమెల్ల నిండిన సామికి 
చక్కని ఇందిర మగనికి  //జగమెల్ల//
ముగురికి మొదలైన ఘనునికి
మా ముద్దుల బాలునికి  //చందమామ//


ఇంకో రెండు చరణాలు కూడా ఉన్నాయి ఈ పాటలో.

వెన్న,  పాలు  రెండూ అని అర్థమా?  ఒకవేళ అది వెన్నపాలు అయితే- ఇప్పుడు మనం వాడే ప్యాకెట్ పాలలో  క్రీమ్ మిల్క్/ హోల్ మిల్క్ అన్నమాట !  :)

***

ళ్ళీ మొదటి పాట దగ్గరికి వెళ్దాం !

‘కలలో నీలిమ కని’ పాట   కృష్ణుడిని తల్చుకుంటూ  రాధికో, గోపికో  పాడుకున్న  విరహ గీతికేమో  అనిపిస్తుంది .

పాట  నిలువెల్లా  బృందావన  కృష్ణుడిని తలపించే  ప్రతీకలే ఉన్నాయి.
నీలిమ.  కమల పత్రాలు ( యమున ఒడ్డున ),  మువ్వలు,  నవ్వులు , వేణువు... విరహం,  ప్రణయ తత్వం-  

కానీ  ఈ పాటను గాయనితో కాకుండా  గాయకుడితో పాడించటానికి  కారణమేమైనా ఉందా?

ఏదేమైనా...  మల్లాది సూరిబాబు దీన్ని శ్రావ్యంగా, అనుపమానంగా  పాడి  ఎంతో  ప్రాచుర్యంలోకి  తెచ్చారు

ఆయన  పాడి  దశాబ్దాలు గడిచినా  ఇప్పటికీ  దాన్ని ఇష్టంగా  తల్చుకునేవాళ్ళుండటమే దీనికి తిరుగులేని రుజువు కదా! 

30, సెప్టెంబర్ 2017, శనివారం

రాతల్లో- గీతల్లో పొదుపూ అదుపూ !


‘బ్రెవిటీ ఈజ్ ద సోల్ ఆఫ్ విట్’  అని ఓ పాత్ర చేత అనిపిస్తాడు  షేక్ స్పియర్ ‘హేమ్లెట్’ నాటకంలో.

 క్లుప్తంగా  ఉంటేనే  జోక్ కి  విలువా,  సార్థకతా!

 సాగదీస్తూ చెప్తేనో,  వివరించే ప్రయత్నం చేస్తేనో  .. ఆ జోకు  దారుణంగా విఫలమైనట్టే.


చాలా కాలం క్రితం  ‘రసాయన మూలకాల రహస్యాలు’ అనే రష్యన్ అనువాద పుస్తకం చదివాను.

పీఠికలో  ఓ  పిట్ట కథ ఆకట్టుకుంటుంది. అదేంటంటే..

ప్రాచ్యదేశంలో ఓ మేధావి అయిన రాజు  ప్రపంచంలోని అన్ని జాతుల చరిత్ర పుస్తకంగా రాయమని మేధావులకు చెప్పి  ఐదు సంవత్సరాల గడువు ఇస్తాడు.  వాళ్ళు  వందల వేల పుస్తకాలు రాసి తీసుకొస్తారు.

‘వీటిలో పదో వంతు చదవటానికైనా  జీవితకాలం సరిపోదూ,  సంగ్రహంగా కావాలి’ అని మరో ఏడాది గడువిస్తాడు.  అలా ఓ రెండొందల పుస్తకాలు తీసుకొస్తే ... సర్వజాతుల్లో  సర్వకాలాల్లో జరిగిన  అతి ముఖ్య సంఘటనలు  ఇంకా సంగ్రహంగా కావాలంటాడు.

అప్పుడో  వృద్ధ మేధావి ‘ రేపటికి మీ కోరిక నెరవేరుతుంది’ అని  చెప్తాడు.

మర్నాడు  తీసుకొస్తాడో  పెట్టె. దానిలో  చిన్న పత్రం. దానిలో ఒకే ఒక వాక్యం -
     
‘వారు పుట్టారు, జీవించారు, గిట్టారు’



లోక్ నాయక్  జయప్రకాశ్ నారాయణ మరణించినపుడు కాళోజీ రాసిన చిన్న ఎలిజీ (విషాద కవిత) అందరికీ తెలిసిందే.

‘పుటక నీది
చావు నీది
బతుకుంతా దేశానిది’ 


ఎన్నెన్ని సుదీర్ఘ వ్యాసాలైనా సరే, దీనిముందు వెలవెలపోవలసిందే కదా?

అల్పాక్షరాల్లో అనల్పార్థం  సాధించటం అంత తేలికేమీ కాదు.  పొదుపుగా, సమర్థంగా  చెప్పాలంటే విషయంపై  పట్టూ,  వ్యక్తీకరణపై  అదుపూ ఉండితీరాలి. 


శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానాని’కి రాసిన ముందుమాట- ‘యోగ్యతాపత్రం’లో చలం ఇద్దరు తెలుగు కవుల కవిత్వతత్వాన్ని ఇలా  చెప్తాడు-

‘కృష్ణశాస్త్రి బాధ ప్రపంచానికి బాధ. ప్రపంచపు బాధ అంతా శ్రీశ్రీ బాధ’. 

ఈ  వ్యాఖ్యను  ఇంతకంటే మించి  సరళంగా,  అద్భుతంగా చెప్పటం  అసాధ్యమనిపిస్తుంది.


17-18 శతాబ్దాల్లో జీవించిన మన  వేమన  జీవిత సత్యాలను అలతి పదాల్లో ఎంత చిక్కగా చెప్పాడో  మనందరికీ తెలుసు.

‘నిక్కమైన నీలమొక్కటైన చాలు
తళుకు బెళుకు రాలు తట్టెడేల? ’
***

 చిత్రకళ పదును దేరిన కొద్దీ  గీతలను  పొదుపుగా వాడటం చిత్రకారుడికి అలవాటవుతుంది.  బాపు లాంటి వారి  బొమ్మలను చూస్తే ఇది తెలుస్తుంది.

బాపు సంతకం కూడా ఈ పరిణామాన్ని ఎంచక్కా రుజువు చేస్తుంది.




బొమ్మల్లో / కారికేచర్లలో  క్లుప్తత, సరళతల గురించి ఆలోచించినపుడు వెంటనే నాకు తట్టే పేరు కార్టూనిస్టు రంగా (1924-2002).
 

స్టేట్స్ మన్,  ఇండియన్ ఎక్స్ ప్రెస్ , ద ట్రిబ్యూన్ లలో  పనిచేసిన  ఈయన  పూర్తి పేరు ఎన్.కె. రంగనాథ్ .

ముందుకు వంగి కర్ర సాయంతో నడిచివెళ్ళే  గాంధీని  రెండు మూడు గీతల్లో -  ఇలా  అలవోకగా రూపు కట్టిస్తాడు రంగా. 





ఇదే పంథాలో ...  నెహ్రూతో పాటు నడిచివెళ్తుండే గాంధీని  ఆయన  చిత్రించాడు.  




శాంతి కపోతంగా...



దేశపటం రూపంలో... 
 ***
క్కువ లైన్లలో బొమ్మను వేయటం  ‘మినిమలిజం ఇన్ డిజైన్ ’.   సింగిల్ స్ట్రోక్ - వన్ లైన్ ఇలస్ట్రేషన్స్ కు పేరుపొందిన  యు.కె. ఆర్టిస్ట్  క్రిస్ థార్న్ లీ.  


‘మినిమల్ ఈజ్ గుడ్’   పేరుతో ఆయన వేసిన రేఖాచిత్రాలు ఇవి.  అన్నీ స్త్రీ మూర్తులవే. 









ఒక్కోటి వేయటానికి ఆయనకు పట్టిన సమయం నిమిషం కన్నా తక్కువే.



***

సింగిల్ లైన్ ఇలస్ట్రేషన్లతో మెప్పించే మరో కళాకారుడు  ఫ్రెంచి ఆర్టిస్టు  క్రిస్టఫీ లూయిస్ క్విబ్. ఆయన గీసిన చిత్రాలు చూడండి.




 వివిధ భంగిమల్లో,  కోణాల్లో  గీసిన  ముఖాలు-





ఒకే గీత  ఎక్కడా ఆగకుండా...  ఎన్నెన్ని  చిత్ర  విన్యాసాలు చేసిందో చూడండి-  





ఒంటి గీతతో ఈయన వేసిన ఐన్ స్టెయిన్ బొమ్మ  ఇది- 

దీన్ని న్యూ సైంటిస్ట్ ముఖచిత్రంగా ఉపయోగించారు.



ఒకే  గీతతో  వినాయకుడి బొమ్మను కూడా ఆయన వేశారు.



‘వన్ లైన్ గణేశ్’  అని దీనికి పేరు పెట్టారీ ఫ్రెంచి చిత్రకారుడు.


సెర్జ్  అనే వ్యక్తి రూపచిత్రాన్ని  క్విబ్  ఇలా ఒంటి గీతతో వేశారు. 




అంతటితో ఊరుకోకుండా ఆయన పేరు ఇంగ్లిష్ స్పెలింగ్  SERGE నే ఆయన బొమ్మగా మలిచిన చమత్కారి  క్విబ్.

ఆ అక్షరాలు  బొమ్మ రూపంలోకి  వచ్చి చేరటాన్ని తమాషాగా ఇలా  వరసగా  చూపించారాయన.

ఇన్ని చమక్కులు చేసే ఈ చిత్రకారుడు  ఒకే గీతతో  తన రూప చిత్రాన్ని వేసుకోకుండా ఎలా ఉంటారు?

అది  ఇదిగో...


విత్వంలో క్లుప్తత ఉంటుంది కానీ... వచనంలో ఉండదు కదా! ఆలోచనా పరిధిని  పెంచే   పుస్తకాల మాటేమిటి?

సూక్ష్మ వివరాలతో  అసంఖ్యాకమైన  రేఖలతో   శ్రద్ధగా  నగిషీలు   చెక్కే బొమ్మల సంగతేమిటి?

వాటి  విలువ  వాటిదే!

అయితే  ఆ గీతలూ, రాతలూ సూక్ష్మంగా, సరళంగా ఉంటే  ఆ  ప్రభావం ఎక్కువ... చాలా సందర్భాల్లో!

‘కొండ అద్దమందు కొంచెమై’ ఉండేలా చేయగలగటం కళా చాతుర్యమే కదా?

ఎందుకంటే... వేమనే చెప్పినట్టు- ‘కొంచెముండుటెల్ల కొదువ గాదు’! 

31, ఆగస్టు 2017, గురువారం

మన కళ్ళనెలా ఉపయోగించాలి?


‘చందమామ’ పత్రికలో  రాతిరథం, యక్ష పర్వతం   సీరియల్స్ వస్తున్న రోజులు..

వాటిలో  ‘చీకటి కొట్లో బంధించటం’  గురించి చదువుతున్నపుడు ఆ శిక్షను  ఊహించుకుని  మనసులో హడలిపోయేవాణ్ణి.

మరి  అలా  అంధకారంలో ఉండాల్సిరావటమంటే  భయంకరమే కదా!

చిమ్మ చీకట్లో  వెలుగులు  చిలుకుతూ   నింగిలో  మినుకుమనే   చుక్కలూ,  నిప్పు కణికల్లా  గాల్లో  తేలివచ్చే  మిణుగురులూ  ఎంత ఆనందం కలిగిస్తాయో !  

కరెంటు పోయి.. హఠాత్తుగా లిఫ్టు ఆగిపోతే  ఆ కాసేపటి చీకటికే గందరగోళంగా మనకు ఉంటుంది.  లిఫ్టు నుంచి బయటికి వచ్చేలోగా కాస్త వెలుగైనా ఉంటే గానీ ప్రాణం కుదుటపడదు.

జీవితాంతం వెలుగనేదే  ఉండని ... అసలేమీ చూడలేని అంధత్వం మరెంతటి  దుర్భరం!

* * *

ఇంటర్ చదివే రోజుల్లో యండమూరి వీరేంద్రనాథ్ ‘ప్రార్థన’  సీరియల్ గా ఆంధ్రభూమి వీక్లీలో వచ్చేది.

వారం వారం ఆసక్తిగా చదివేవాణ్ణి.


ఆ నవల్లో  హుషారుగా తిరిగే  ఎకౌంటెంట్ కుర్రాడు సోమశేఖరం. ఓ  ప్రమాదంలో అతడికి  కంటి చూపు పోతుంది. అంతే కాదు.. మాట్లాడటం, వినటం కూడా చేయలేకపోతాడు.

అలాంటి ఘోరమైన  పరిస్థితిని తల్చుకుని దు:ఖంతో  ఏడ్చి బెంబేలెత్తడు. వేగంగా  తేరుకుంటాడు.  బ్రెయిలీ భాష నేర్చుకోవటంతో మొదలుపెట్టి తన దురవస్థను ఎంతో  గొప్పగా ఎదుర్కొంటాడు.

ఈ పాత్రను ఆ నవల్లో బాగా చిత్రించాడు రచయిత.

ఆ సోమశేఖరం  ‘నిశ్శబ్దపు చీకటిలో మౌనంగా నా భావాలు’ అనే పుస్తకం రాయాలనుకుంటాడు కూడా!

* * *
కె. విశ్వనాథ్ సినిమా  ‘సిరివెన్నెల’ (1986) లో కథానాయకుడు సర్వదమన్ బెనర్జీ  అంధుడు. నాయిక సుహాసిని మూగ. వారి మధ్య సన్నివేశాలు బాగుంటాయి.

 ఒక  సందర్భంలో అతడు తాను ప్రేమించిన  మూన్ మూన్ సేన్ రూపాన్ని గురించి  చెపుతుంటే  సుహాసిని శిల్పంగా మలుస్తుంది.

ఈ సందర్భంగా సాక్షి రంగారావు ..‘ ఎన్నడూ చూడని వ్యక్తి  రూపాన్ని అతడు వర్ణించి చెపుతుంటే.. అసలు ఆమెను ఎన్నడూ చూడని వ్యక్తి శిల్పంగా  చెక్కటం..’ అంటూ  ఆ విడ్డూరానికి  గందరగోళపడతాడు.

సినిమా కాబట్టి .. మూన్ మూన్ సేన్  రూపం అన్ని విధాలుగా సరిపోయేలా శిల్పం తయారవుతుంది.


* * *

అంధత్వం  గురించి తల్చుకున్నపుడు గుర్తొచ్చే పేరు- 
హెలెన్ కెల్లర్ ..!

1880- 1968 సంవత్సరాల మధ్య జీవించిన అమెరికన్.



అనారోగ్యం వల్ల 19 నెలల వయసుకే  శాశ్వతంగా  అంధత్వం, చెవిటితనం వచ్చిందామెకు.   యానీ సల్లివాన్ అనే టీచరు ఆమెకు జ్ఞాననేత్రం అయింది. ఆ చేయూతతో  హెలెన్ కెల్లర్ తన లోపాలను అధిగమించటానికి అనితర సాధ్యంగా ప్రయత్నించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా  ఎందరికో ఆదర్శంగా నిలిచింది.   

ఈమె గురించి స్కూలు రోజుల్లో  ఇంగ్లిష్ పాఠ్య పుస్తకంలో  ఓ పాఠం ఉండేది.  "Three days to see'  అని.

ఆమె..  తనకు మూడు రోజులు కంటి చూపు వస్తే  ఏమేం చేయాలనుకుంటున్నానో దానిలో  చెపుతుంది. 

ఆ పాఠం ఏళ్ళు గడిచినా ఇంకా గుర్తుంది.

ఆ మధ్య ఆమె జీవిత గాథ  చదివాను. తన లోపాలను అధిగమించిన తీరు మనల్ని ముగ్ధులను చేస్తుంది. పరిసరాలపై, ప్రపంచంపై ఆమె పరిజ్ఞానం, అవగాహన ఆశ్చర్యపరిచేలా  ఉంటుంది.

హెలెన్ కెల్లర్ గురించి తెలుగులో  1956లో, 1959లలో  ప్రచురితమైన రెండు పుస్తకాలు చదివాను.
 



మొదటిది  హెలెన్ కెల్లర్ ఆత్మకథ- ‘ఆశాజ్యోతి’. సుభద్రా నందన్ పాల్ అనువాదం.

 


రెండోది వాన్ బ్రూక్స్ అనే రచయిత రాసిన  హెలెన్ కెల్లర్  (జీవిత చిత్రణ) పుస్తకం. ఎన్ ఆర్ చందూర్ దీన్ని అనువదించారు.

వినికిడి ఘనం.. చూపు వరం

‘త్రీ డేస్ టూ సీ’ వ్యాసం  ఇంగ్లిష్ లో  నెట్ లో దొరుకుతుంది.
దాన్ని క్లుప్తంగా  తెలుగులో  ఇక్కడ  ఇస్తున్నాను.

‘‘ ప్రతి రోజూ మనకిదే ఆఖరిది’ అనుకుని బతకాలని నాకు ఒక్కో సారి అనిపిస్తుంది. చెవిటివారికే వినికిడిలోని గొప్పతనం తెలుస్తుంది. అంధులకు మాత్రమే చూపు ఎంతటి వరమో  అర్థమవుతుంది.

ప్రతి మనిషికీ కొద్ది రోజుల పాటు  చెవిటితనం, అంధత్వం  ఉంటే వారికే మంచిదని నాకు అనిపిస్తుంటుంది. అప్పుడు చీకటి.. వారికి చూపు ఎంత ఘనమైనదో  తెలుపుతుంది. నిశ్శబ్దం...  ధ్వనుల వల్ల వచ్చే ఆనందాన్ని తెలిసేలా చేస్తుంది.

ఈ మధ్య వన విహారానికి వ్యాహ్యాళికి  వెళ్ళి  అప్పుడే తిరిగివచ్చిన  ఓ మిత్రురాలిని అడిగాను...‘ ఏమేం చూశావు?’ అని.  ‘ప్రత్యేకంగా ఏమీ లేదు’ అందామె.

గంటసేపు అక్కడికి  వెళ్ళి  చెప్పుకోదగ్గదంటూ ఏమీ చూడకుండా ఉండటం ఎలా సాధ్యం?

నేను కంటితో చూడలేను గానీ,  వందలాది విషయాలు నాకు ఆసక్తిని కలిగిస్తాయి.

నేను ఏదైనా యూనివర్సిటీ  అధ్యక్షురాలినైతే  ‘మీ కళ్ళనెలా ఉపయోగించాలి?’ అనే కోర్సు  ప్రవేశపెడతాను.

మీకు  ఓ  మూడు రోజులు  మాత్రమే  చూపు ఉంటే  కళ్ళను ఎలా ఉపయోగిస్తారు? ఆ విలువైన సమయాన్ని ఎలా గడుపుతారు?

ఏదో అద్భుతం జరిగి ఓ మూడు రోజుల చూపు నాకు వస్తే...


తొలి రోజు :
ఇప్పటివరకూ  స్పర్శ ద్వారా మాత్రమే తెలిసిన నా  స్నేహితుల, బంధువుల  ముఖాలను మొదటిసారి చూస్తాను. ముఖ్యంగా నా ప్రియమైన టీచర్  యానీ సల్లివాన్ దివ్యమైన ముఖాన్ని చూస్తాను.  సహనంతో దయతో ఆమె అందించిన తోడ్పాటుతోనే నాకు ఈ ప్రపంచం తెలిసింది.   ఇంకా నమ్మకానికి మారుపేరైన కుక్కల మొహాలు చూస్తాను. ఇంట్లో  ఇంతవరకూ చూడకుండానే ఉపయోగిస్తూవచ్చిన  సామాన్లన్నీ చూస్తాను. సాయంత్రం చెట్లల్లోకీ, పొలాల్లోకీ ఇష్టంగా నడుస్తూ వెళ్ళి ప్రకృతి అందాన్ని తిలకిస్తాను.  చూపు వచ్చిన సంతోష పారవశ్యంతో రాత్రంతా మెలకువగానే ఉండిపోతాను.

రెండో రోజు: 
ఉదయాన్నే సూర్యోదయాన్ని చూస్తాను. న్యూయార్క్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీని చూస్తాను. ఆదిమ కాలం నుంచి  ప్రస్తుతం వరకూ ఈ భూమ్మీద జీవనం ఎలా అభివృద్ధి చెందిందో అక్కడ తెలుసుకుంటాను.  తర్వాత మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ సందర్శిస్తా. సాయంత్రం థియేటర్ లో నాటకమో,  సినిమానో చూసి ఆనందిస్తాను.

మూడో రోజు:
మళ్ళీ సూర్యోదయాన్ని పలకరిస్తాను. ప్రతిరోజూ దీనిలో కొత్త అందం ఉండే తీరుతుంది.  ఇక చుట్టూ  హడావుడిగా సాగే జీవితాన్ని గమనిస్తాను.  అడవీ, కొండలూ, పొడవైన ద్వీపం, తూర్పు నది, ఎంపైర్ స్టేట్ బిల్డింగ్, ఫిఫ్త్ ఎవెన్యూ,  పార్క్ ఎవెన్యూ... ఒకదాని తర్వాత ఒకటి చూసేస్తాను. జన సమ్మర్దం ఉండే కూడళ్ళలో  ఉరుకుల పరుగుల జనం సందడి చూసి సంతోషిస్తాను.  కర్మాగారాలనూ,   పార్కుల్లో ఆడుకునే పిల్లలనూ చూస్తాను. సాయంత్రం మళ్ళీ  థియేటర్ కి వెళ్ళి, సరదా నాటకం చూస్తా.

అర్ధరాత్రికల్లా మళ్ళీ నా జీవితంలోకి శాశ్వతమైన చీకటి వచ్చేస్తుంది. కానీ  ఒక తేడాతో.  ఇప్పుడైతే.. ఈ మూడు రోజుల గొప్ప జ్ఞాపకాలు ... సుదీర్ఘమైన చీకటి రాత్రి లాంటి నా జీవితంలో వెలుగునిచ్చే కొవ్వొత్తి మల్లే - ఎప్పటికీ ప్రకాశిస్తాయి!’’

* * *
సంతోషపు తలుపు 

హెలెన్ కెల్లర్ చెప్పిన  ఎన్నో  కొటేషన్లు అర్థవంతంగా, స్ఫూర్తినిచ్చేలా ఉంటాయి.



‘‘ప్రపంచమంతా దు:ఖంతో నిండివుంది. అయితే.. దాన్ని అధిగమించటం కూడా అదే స్థాయిలో ఉంది’’

 ‘‘వెలుగులో  ఒంటరిగా నడవటం కంటే  నేస్తంతో కలిసి  చీకట్లోనైనా నడవటానికే  ఇష్టపడతాను.’’

‘‘ఆశావాదం అనేది మనల్ని  విజయం వైపు  నడిపించే నమ్మకం. ఆశ, నమ్మకం లేకపోతే ఏదీ చేయలేము’’

‘‘ఒక సంతోషపు తలుపు మూసుకుపోతే మరోటి తెరుచుకుంటుంది. కానీ తరచూ  మూసిన తలుపు వైపే ఎక్కువసేపు చూస్తుంటాం కానీ మన కోసం తెరుచుకున్న తలుపును గమనించం’ 



* * *

హెలెన్ కెల్లర్  చెప్పినట్టు... చూపూ, వినికిడీ  లేని పరిస్థితి  మనకు (కొద్ది రోజులు మాత్రమే సుమా)  వస్తే  ఎలా ఉంటుంది!  ఊహించండి.

31, జులై 2017, సోమవారం

మీకు నచ్చిందని... నాకూ నచ్చాలా?


  సినిమా
ఓ రచన...

ప్రేక్షకుల, పాఠకుల  విశేష ఆదరణ పొందినంతమాత్రాన

వాటిని మెచ్చని వాళ్ళు  ఉండరని చెప్పలేం.

అసంఖ్యాకుల అభిప్రాయానికి  అది తేడాగా ఉంది కాబట్టి...

‘ఊరంతా ఒకదారి ఉలిపికట్టెదొక  దారి’ అంటూ వారి అభిప్రాయాలనూ  ఈసడిస్తే...

ఆస్వాదన తెలియదని  వారిని  తీసిపడేస్తే..

అది న్యాయంగా ఉంటుందా?

 ‘పదుగురాడు మాట పాడియై ధర జెల్లు’
నిజమే.

‘ఒక్కడాడు మాట ఎక్కదెందు.’

అయినా...
ఒక  భిన్నాభిప్రాయం మిగతా మూస  అభిప్రాయాల మధ్య  తళుక్కున  మెరుస్తుంది.

దానికి  విలువ కూడా  ఎప్పుడొస్తుందంటే...

అది కేవలం  భిన్నంగా ఉండటం వల్ల  కాదు;
దానిలో  తర్కమూ, వాస్తవమూ ఉంటే,  వాటి వల్లనే!


1975 లో  వచ్చిన  ‘ముత్యాల ముగ్గు’  ఎంతో ప్రజాదరణ  పొందిన సినిమా.
దీనిపై   మహా కవి  శ్రీశ్రీ  వ్యాఖ్య-

‘ముత్యాల ముగ్గు
రత్నాల రగ్గు
దయ్యాల దగ్గు’


మేమంత కష్టపడి  అంత  బాగా  తీస్తే ,  ఆంధ్రదేశమంతా  బ్రహ్మరథం పడుతోంది.  ఈయన  అలా  అంటారా? అనో, ఆయన అలా అంటే మాత్రం మాకేంటి  నష్టం ’ అనో  కోపాలు తెచ్చుకోలేదు  ఆ సినిమా రచయిత  ముళ్ళపూడి వెంకట రమణ,  ‘మహాకవి ఏమన్నారన్నది కాదు,  మన సినిమా గురించి  ఏదో ఒకటి అన్నారు కదా?, అది చాలు’ అంటూ స్పందించారు.

ఒకవేళ  ఆ  సినిమాపై   శ్రీశ్రీ  అభిప్రాయం  అర్థరహితంగా ఉందని ఎవరైనా   ఎదురుదాడికి దిగివుంటే ఏమయ్యేది? 

శ్రీశ్రీ  తన అభిప్రాయం  మరింత  గట్టిగా  చెప్పివుండేవారు. అంతేగానీ,  తన అభిప్రాయమైతే మార్చుకునేవారు  కాదు కదా?



‘క్లాసిక్’ గా  పేరుపొందిన  ‘యోగి వేమన ’ (1947)  కూడా శ్రీశ్రీ కి నచ్చలేదు మరి.  ఎందుకు నచ్చలేదో వివరంగానే  అప్పట్లో ఓ రివ్యూలో రాశారు.

మరి  శ్రీశ్రీకి నచ్చేవి  ఏమిటి ?

చాలా ఉన్నాయి.  చాప్లిన్ సినిమాలూ,  ఇంకా మరెన్నో.

రా.వి. శాఃస్త్రి  ‘ఆరు సారా కథల’ను  ఆరు కళా ఖండాలుగా  అభివర్ణించాడు శ్రీశ్రీ.

1962లో  ఆ కథల సంపుటికి  రాసిన ముందు మాటలో ఇలా అంటాడు -

‘‘ఏక కాలంలో అనేక రసాలను ఉప్పొంగింపజేసే కళాఖండాలను మాత్రమే  నేను ఉత్కృష్ట రచనలుగా అంగీకరిస్తాను. కథలలో, కవిత్వంలో, శిల్పంలో, చిత్రాలలో, నవలల్లో, నాటకాల్లో నేను ఇటువంటి రసానుభూతినే అన్వేషిస్తాను. చార్లీ చాప్లిన్ తన చలనచిత్రాలతో ఈ రసానుభవం నాకు కలిగించాడు. పికాసో రచించిన ‘గుయెర్నికా’ నాలో ఒక్కసారిగా నవ్వూ, ఏడుపూ, ఆశ్చర్య మూ, భయమూ కలిగించాయి. డిక్కెన్స్ నవలల్లోనూ, గురజాడ రచనలలోనూ  ఇటువంటి రస స్పందనలే  నాకు ఈనాటికీ ఉత్తేజం కలిగిస్తాయి ’ ’

గీతాంజలి  X  వాడే వీడు


‘‘మృత్యు దేవత నీ తలుపు తట్టినపుడు నువ్వేం అర్పిస్తావు అతనికి?
ఏమీ?  నా జీవిత పూర్ణపాత్రని  అతని ముందుంచుతాను. రిక్తహస్తాలతో అతన్ని ఎన్నడూ పంపను’’

‘‘ఓ నాడు ఈ భూమి నా కనుమరుగవుతుందనీ చివరి తెరని నా కళ్ళపైకి లాగి జీవితం మౌనంగా శలవ తీసుకుంటుందనీ నాకు తెలుసు’’

‘ ‘ అరణ్యంలో  అర్థరాత్రి  పుష్పించే కుసుమం వలె ఈ అనంత
నిగూఢ అద్భుత ప్రపంచంలోకి ఏ శక్తి నన్ను వికసింప చేసిందో!’’

‘‘ఎక్కడ మనసు నిర్భయంగా ఉంటుందో,
ఎక్కడ మనుషులు తలలెత్తి తిరుగుతారో,
ఎక్కడ జ్ఞానం విరివిగా వెలుస్తుందో....
....................


ఆ స్వేచ్ఛా స్వర్గానికి , తండ్రీ, నా దేశాన్ని మేల్కొలుపు’’


రవీంద్రనాథ్ రాగూర్ గీతాంజలికి  తెలుగు అనువాదాలు ఎన్నో  వచ్చాయి.   ఎక్కువ  ప్రసిద్ధమైనవాటిలో  చలం  అనువాదం (1958)  ఒకటి.

‘గీతాంజలి సంపూర్ణంగా అర్థం కావాలన్నా, అనుభవంలోకి రావాలన్నా, ఈశ్వరుడిలో విశ్వాసం ఉండాలి’ అంటాడు చలం  ముందుమాటలో.

ఆ విశ్వాసం లేని  శ్రీశ్రీ కి గీతాంజలి  నచ్చకపోవటంలో  ఆశ్చర్యం లేదు.

గీతాంజలిపై   శ్రీశ్రీ  విమర్శల  గురించి సాహితీ మిత్రుల్లో చాలామందికి తెలిసేవుంటుంది .

కానీ  ఆ వివాదం ఎలా సాగిందో .. ముగిసిందో  వివరంగా  చదివినవాళ్ళు తక్కువ మందే ఉంటారని  అనుకుంటున్నాను. 

ఎందుకంటే... అది  దాదాపు 70 ఏళ్ళ క్రితం నాటి ముచ్చట.

‘ తెలుగు స్వతంత్ర’  వారపత్రికలో  జరిగిన  ఈ వివాదం  దూషణలకు దూరంగా,  చక్కగా  సాగటం విశేషం.
(అప్పుడు  మరి  ఫేస్ బుక్ లూ, బ్లాగులూ, వాట్సాప్ లూ  లేవు కదా అంటారా?  :))

శ్రీశ్రీ, చలంలతో పాటు ‘చతుర్వేది’ అనే మరో వ్యక్తి దీనిలో  పాల్గొన్నారు.

·   1948 నంబరు 5 సంచికలో ‘వాడే వీడు ’ అనే వ్యాసంతో  శ్రీశ్రీ దీనికి తెర తీశాడు.
·    1948 నవంబరు 19 సంచికలో  ‘చతుర్వేది ’ అభిప్రాయం వచ్చింది.
·    1948  డిసెంబరు 24 సంచికలో  తన ‘మ్యూజింగ్స్ ’ కాలమ్ లో  చలం  శ్రీశ్రీ  అభిప్రాయం గురించి  ప్రస్తావించారు.
·    1948 డిసెంబరు 31 సంచికలో ‘టాగూరు నా  ఎల్లెర్జీ’  అంటూ శ్రీశ్రీ  ఘాటుగా స్పందించారు.
·    ఆ తర్వాత  వెలువడిన తన మ్యూజింగ్స్ లో  చలం  ‘ శ్రీశ్రీ  అనుభవాన్ని కాదనలేను’  అంటూ  ఇంకా  కొంత  రాశారు.

ఎవరెవరు  ఏమని అన్నారు? 



శ్రీశ్రీ :  నిస్సందేహంగా  ‘గీతాంజలి’ కంటే ‘వాడే వీడు’ గొప్ప గ్రంథం

చతుర్వేది:  నిస్సందేహంగా గీతాంజలి గొప్ప గ్రంథమే.  

 
చలం: గీతాంజలిలో  ప్రతి మాటలో స్ఫురించే కవిత్వం, అందం, ఆ కలల విశాలత్వం, మూలిగే నలిగే ఆత్మలకి శాంతీ, ఆశ, జీవితానికి ఓ అర్థమివ్వాలనే ప్రయత్నం, ఈ చిరాకుల్లోంచి, అల్పత్వాల్లోంచి గొప్పతనం చూడగల దృష్టి, ఇవన్నీ ఎట్లా మిస్ కాగలిగారు శ్రీశ్రీ!

శ్రీశ్రీ :  ప్రపంచమంతా హారతి పట్టినా నేను టాగూరును కవిగా అంగీకరించలేను.  


చలం: శ్రీశ్రీ తనకి గీతాంజలిలో ఏమీ కనపళ్ళేదంటే , ఆ అనుభవాన్ని కాదనలేను, ఏదో అవునని రాయడం తప్ప.


 ఆ  వాదనల క్రమాన్ని  ‘తెలుగు స్వతంత్ర’  సంచికల నుంచి  తీసి, వాటిని  ఒక ఫైలుగా కూర్చి  ఇక్కడ   ఇస్తున్నాను.
   Srisri Tagore Chalam by Reader on Scribd


దాదాపు 11 పేజీల్లో ఉండే  ఈ సమాచారంలో  మొత్తం  ‘గీతాంజలి- వాడేవీడు ’  గురించి మాత్రమే ఉండదు.  ముఖ్యంగా  చలం    ‘మ్యూజింగ్స్’ లో  ఈ విషయాన్ని  దాదాపు  ఒక  న్యూట్రల్ టోన్  ప్రస్తావించినా  శ్రీశ్రీ మాత్రం  ఎగ్రెసివ్ గానే స్పందించటం చూడవచ్చు.  

*** 

శ్రీశ్రీ  అభిప్రాయం చదివితే నాకేమనిపిస్తుందంటే...

అందరూ మెచ్చుకునే  గీతాంజలి తనకు  నచ్చలేదనే విషయం బలంగా  చెప్పడానికే ,  డిటెక్టివ్ నవలతో పోల్చటం ద్వారా  షాక్ చేసి,  అందరినీ ఆలోచింపజేయడానికే  ఆయన  ఇలా రాశాడని!

ఈ సందర్భంగా  నసీరుద్దీన్ కథ ఒకటి గుర్తొస్తోంది.

మహీధర నళినీ మోహన్   ‘ మౌల్వీ నసీరుద్దీన్ కథలు’ రెండు భాగాలుగా   తేట తెలుగు నుడికారంతో అందించారు. వాటిలో చాలా కథలు నాకు బాగా ఇష్టం.

అందులో ఓ కథంటే  మాత్రం మరీ మరీ!

నాకు గుర్తున్నంతవరకూ  నా మాటల్లో..  చెప్తానీ కథని.

రాజు   తైమూర్ కి  ఓసారి  కవిత్వం రాయాలనే కోరిక కలిగింది.  ఏదో తోచినట్టు రాసేశాడు.

అది బాగుందో లేదో  తెలియాలి కదా?

పండితుడుగా పేరుమోసిన నసీరుద్దీన్ ని పిలిపిస్తాడు.

అతడా  కవిత్వం చదివి, ‘అబ్బే ఏమీ బాగా లేదు’ అని పెదవి విరుస్తాడు, రాసింది రాజు అనే మొహమాటం కూడా లేకుండా.

‘అంత కష్టపడి రాస్తే  ఇలా చెప్తాడా ’ అని  తైమూర్ కి  చిర్రెత్తుకొస్తుంది.   ‘ఇతగాణ్ణి గాడిదల కొట్టంలో  పడెయ్యండి’ అని ఆజ్ఞాపిస్తాడు.

కానేపటికి  కోసం తగ్గుతుంది తైమూర్  కి.  ‘ అంతటి  పండితుడు అలా అన్నాడంటే, నిజంగానే  నా కవిత్వం బాగా లేదేమో’ అనే ఆలోచనతో తన తొందరపాటుకు  పశ్చాత్తాపపడి,  కొట్టంలోంచి  నసీరుద్దీన్ ని  విడుదల చేయిస్తాడు.

కొన్నాళ్ళకు బాగా కృషి చేసి కవిత్వం రాస్తాడు తైమూర్.

నసీరుద్దీన్ అభిప్రాయం  తెలుసుకోవటానికి  మళ్ళీ అతణ్ణి పిలిపిస్తాడు.

తన  కొత్త కవిత్వం గురించి  ఏం చెపుతాడా అని  తైమూర్ ఉత్కంఠగా ఎదురుచూస్తుంటాడు.

మొత్తం చదివేసి,  ఆ కాయితాలు  పక్కన పెట్టేసి  మౌనంగా అక్కణ్ణుంచి బయటకి  అడుగులు వేస్తుంటాడు నసీరుద్దీన్.

‘ఏమీ చెప్పకుండా  బయల్దేరుతున్నావేంటీ? ఎక్కడికీ?  ఆశ్చర్యంతో అడుగుతాడు తైమూర్.

నిర్వికారంగా... స్థిరంగా  జవాబిస్తాడు నసీరుద్దీన్-

 ‘గాడిదల కొట్టంలోకి!’